Even in omgekeerde volgorde, dus beginnend met het laatste boek:

Van Zinneling (werktitel) had ik zeventig bladzijden af. Maar ik liep er tegenaan dat het boek zich in een andere richting ontwikkelde dan ik oorspronkelijk gepland had. Dat zijn dingen om heel serieus mee om te gaan. Centraal zou staan een jongen die heel anders is dan anderen. En vooral zou dat andere centraal komen te staan (ik kan er in dit stadium niet specifieker over zijn). Het was al de bedoeling dat door dat andere boosaardige menselijke krachten aangetrokken zouden worden, maar ik merkte dat er meer nodig was om er een spannend boek van te maken. Ik had het hele verhaal in redelijk detail bedacht, maar dat gaat behoorlijk op de schop, vooral na die eerste zeventig bladzijden.
Ik ga gebruik maken van archetypen om de karakters een herkenbare identiteit te geven en alle hebben ze een schaduwzijde (ook de schaduw is op zich een archetype). Het gaat hier om oervormen waaraan mensen qua motivatie en gedrag beantwoorden. Nu ik dat allemaal uitgewerkt heb, zal het niet moeilijk zijn om het verhaal aan te passen. Het vloeit min of meer vanzelf voort uit de manier waarop deze karakters zich – met die schaduw – ontwikkelen en hoe ze tegenover elkaar komen te staan. Net of ze geen keus meer hebben. Het zal een genot zijn om het verhaal niet uit mezelf te hoeven persen maar om er getuige van te zijn. Er zullen ook wel wat wijzigingen in het eerste deel moeten komen. En de vertelster van het verhaal wordt nu hoofdpersoon. In plaats van die bijzondere jongen.

Na het skypegesprek heb ik het manuscript voor boek nr. 3 aan de uitgever gemaild, twee weken voor de geplande datum. Dat boek kan ook naar de redacteur. Ik heb met proeflezers heel wat gecommuniceerd over een juiste titel. Eerst had ik ‘Een vrouw op sterkte’, maar dat is net iets te jolig voor een thriller. Al heeft de vrouwelijke hoofdpersoon jolige trekjes. De nieuwe titel staat nog niet vast, maar ik heb aan de uitgever wel een voorzet gedaan, een titel die goed viel bij de proeflezers.

Een vloek uit Kyrgyzstan komt een dezer dagen terug van de redacteur en dan kan ik daarmee aan de slag om de bijna definitieve versie te maken: net als de vorige keer zal ik hoogstwaarschijnlijk vrijwel alle redactionele aanpassingen accepteren. Het gaat om de aanpassingen op zinsniveau, niet in het verhaal. Die laatste hebben we allang gehad. Er komt hoogstwaarschijnlijk een boekpresentatie in september. Uiteraard horen jullie daar dan meer over. Jos Weijmer gaat nu aan de slag voor een kaft van het boek. En als de kaft (en vooral de flaptekst, vooralsnog van mijn hand) er is, kan de publicatie aangemeld worden bij CB, zodat de uitgever zijn eigen boektrailer kan maken en er al bestellingen geplaatst kunnen worden. Ook hier een vrouwelijke hoofdpersoon.

Van een goede kennis kreeg ik onlangs de opmerking dat ik bij het schrijven nog iets meer mag denken aan de show, don’t tell regel. Ik moet er inderdaad aan denken nu ik in de slaapkamer van mijn stervende vader zit. Het zal niet meevallen om niet te gaan zitten vertellen maar het bij beschrijven te houden.

Wat ik zie? Pa ligt in bed, maar het is niet dat van hemzelf. Zijn deel van het dubbele bed is vanmorgen naar de woonkamer gegaan om plaats te maken voor een Burmeier bed dat omhoog en omlaag kan. Hij is 91 jaar, net als mijn moeder. Vorige week vierden ze nog hun briljanten huwelijksfeest: 65 jaar getrouwd. Pa ligt te puffen. Elke ademhaling is een korte puf. Er zijn momenten dat de ademhaling onrustiger wordt, maar nu valt dat wel mee, met de druppels die hij krijgt tegen wanen en onrust. Pillen krijgt hij niet meer, maar vorige week waren het er dertien per dag (misschien gaat hij daar wel dood aan). Pa kan of wil niet meer eten, en drinken komt er ook niet van. Hij kan ieder ogenblik sterven, maar dat is al dagen zo. Vannacht slaap ik hier in het appartement van mijn ouders, een ‘inleunwoning’ van een prima verzorgingstehuis, waar gesproken werd over pa’s verhuizing naar een verpleeghuis. Maar zover gaat het dus niet komen.
Boven zijn kwijnende lichaam hangt een papegaai, waaraan hij zich omhoog zou moeten kunnen trekken. Dat is puur theorie. Zijn leven is een vegeteren geworden, een tijdelijk vegeteren, want zonder drinken gaat het snel. Wij weten dat hij geen infuus zou willen. Hij was al heel lang klaar voor de dood. Naast het bed staat een nachtkastje. Daarop staat nog een telefoon, die geen nut meer heeft. Verder een glas water met een kloeke wattenstaaf, die gebruikt is om zijn lippen te bevochtigen. Daarnaast een washandje, omdat een van de verzorgenden dat een handiger manier vindt om toch nog wat vocht in zijn mond te krijgen. Ik zie ook een rol toiletpapier en een stapeltje papieren washandjes. Dat komt de zusters allemaal goed van pas, want hij kan niets meer zelf. De zijwanden van het hoog/laag-bed zijn bekleed met de kussens van de tuinstoelen in hun fraaie serre.

Volgende week al zal mijn moeder hier in haar eentje wonen. Wij hebben er allemaal vrede mee dat pa het aardse leven verlaat. Het is genoeg geweest, het is goed geweest, pa is goed geweest. Het is fijn voor hem dat het er nu bijna op zit. Wel jammer dat er geen contact meer is. Twee dagen geleden was mijn vrouw nog ‘kapitein van Engeland’, maar nu zwijgen de vriendelijke lippen. Op de pufjes en een enkel kreuntje na. Zijn gebit hebben ze toch uit gekregen. Ook dat heeft hij laten gaan. De lippen hebben bij het puffen nu vrij spel. In de andere hoek van de kamer staat het kledingrek op wieltjes, want bij de verhuizing naar deze inleunwoning – enkele jaren geleden, wat een geluk! – was er ook na het weggeven en weggooien van het grootste deel van de huisraad te weinig plaats om hun spullen kwijt te kunnen. Hoewel ze het ruimste appartement van hele tehuis hebben. Ik was erbij toen deze vloerbedekking gelegd werd. In een vloek en een zucht hadden we met vereende kracht het appartement woonklaar voor onze ouders.
Wat is het moeilijk om niet te gaan ‘vertellen’. Over de goedheid van deze zwijgende man, over de kracht van zijn geloof, over zijn berusting dat het na het ziekenhuisverblijf – een jaar geleden – toch nog een tijdje zou kunnen duren.

Het lijkt zo onbelangrijk wat ik allemaal zie in deze kamer, maar sommige dingen springen eruit. De foto van mijn jongste zoon, die nu zo’n acht jaar ouder is. De spulletjes  van mijn moeder die zich daarmee en met haar dagelijkse gymnastiekoefeningen zo jong mogelijk weet te houden. Haar deel van het houten bed dat mijn vrouw en ik voor hen kochten. Aan de muur een houten dingetje waaraan mijn moeders kettingen hangen.
Heel weinig spullen van mijn vader. Hij had zo weinig nodig. En nu helemaal. Achter mij een kruisbeeld aan de muur. Dat is wel belangrijk voor hem. Zien doet hij het niet meer; zijn blik is nu naar binnen gericht. Naast het kruisbeeld een icoon van Maria met Kind. Die heb ik voor mijn ouders ooit gekocht. En daarnaast een fraai stuk textiel van dertig bij vijftig, waarop de kleinkinderen geborduurd zijn: met naam en geboortedatum. Hun kinderen en kleinkinderen: het grootste goed voor hen. Het kostte ma wat moeite om mijn jongste twee kinderen er nog bij te borduren, maar gelukt is het. Alle zeven staan ze erop. Zeven van hun wereldwonderen. Op de grond een extra contactdoos om alles van stroom te voorzien. Bijvoorbeeld de alarmmat die de zusters ’s avonds naast zijn bed leggen. Legden, want het zal nu niet meer nodig zijn.
Ik sta op, zet de stoel terug, ga koffie drinken met mijn moeder. Ze vindt het fijn dat er deze dagen altijd iemand bij haar is. Haar leven zal drastisch veranderen, maar ik zou niet vertellen.

Of wacht, ik moet toch nog iets vertellen. Dat ik me erover verbaas hoeveel dingen ik nog gewoon door laat gaan in mijn leven. Het werk aan de boektrailer van mijn tweede boek, het werk voor mijn werkgever, het werk aan mijn website. Zelfs dingen leuk vinden op Facebook gaat gewoon door. Ik voel me daar niet eens schuldig over. Mijn vader zou – denk ik – willen dat wij net als hij berusten in wat er komt. Dus waarom dan alles daarvoor stilleggen? Hooguit zou ik meer met het geestelijke aspect van pa’s aardse einde bezig kunnen zijn. Het is nu maar af en toe. Dat zal wel meer worden, bijvoorbeeld als we straks bezig zijn met de uitvaart. Ik zal dan misschien mijn dankbaarheid kunnen uiten dat we deze mooie ziel zo lang in ons leven hebben gehad. Maar dat het tijd werd voor die ziel om terug te keren.

ACTIE

Bij aanschaf van ‘Uit de duisternis neergedaald’ op de FeelGood Market krijgt u het recht op een gratis schrijfadvies:

• gedurende drie maanden;
• op basis van 3 pagina’s A4, met regelafstand 1,5 getypt met een normaal 11 of 12 punts lettertype, en vergezeld van een toelichting;
• het gaat om een beknopt schrijfadvies over de mail, waarin ik de sterke en zwakke punten van de tekst naar voren breng, met een advies over hoe verder te gaan.

Er zijn in totaal vijf exemplaren van ‘Uit de duisternis neergedaald’ te winnen door het antwoord op de volgende vraag te mailen naar prijsvraag@spirit24.nl:
Wat heeft Henny Huisman precies gezegd over het boek ‘Uit de duisternis neergedaald’?

Wacht niet te lang!

Meer info is te vinden op de website van Spirit 24.

“Eugénie lijkt een wel heel controversionele methode te hebben om Gerard aan het programma deel te laten nemen. Ze bedreigt hem. Als hij niet aan het programma meedoet zal zowel hij als zijn familie op nare wijze om het leven komen. Vanaf dat moment vinden er in zijn omgeving vreemde gebeurtenissen plaats zoals drie jongens die hem bedreigen en in elkaar trappen en een auto die bijna op hem inrijdt waardoor een klein meisje omkomt. Eugénie ontkent in alle toonaarden dat zij verantwoordelijk is voor deze gebeurtenissen en zegt op haar beurt dat Gerard haar juist gedwongen heeft om deze weddenschap openlijk op tv aan te gaan in een spraakmakende liveshow.

Er lopen enkele rode draden door Uit de Duisternis Neergedaald. Zo omschrijft van Brunschot op uitmuntende wijze hoe dun de scheidslijn tussen werkelijkheid en waan is voor iemand met schizofrenie. Veel mensen denken dat deze geestesziekte verband houdt met een gespleten persoonlijkheid, maar niets is minder waar. Het is duidelijk te zien dat de auteur research heeft gedaan naar schizofrenie. Het boek is vanuit de visie van Gerard geschreven waardoor je zelf mee kunt voelen hoe het is als je de greep op de werkelijkheid verliest.

De tweede rode draad – en een vraag die je jezelf als lezer meerdere malen stelt – is of Gerard echt weer ‘gek’ aan het worden is of speelt Eugénie een weerzinwekkend spel om hem aan de show deel te laten nemen? Van Brunschot speelt hiermee prima in op de media van tegenwoordig. Het is waar dat de programma’s steeds een stapje verder lijken te gaan en dat mensen schaamteloos gebruikt worden voor de kijkcijfers. Ook rijst de vraag of het goed is om tbs’ers op proefverlof te laten gaan. Zijn zij echt klaar om de maatschappij weer te betreden of zijn zij nog steeds een gevaar voor zichzelf en de omgeving?

Het derde thema is of God bestaat of niet. Zowel Eugénie als Gerard zijn op hun eigen manier vastgebeten in hun geloof. Eugénie heeft dingen in haar jeugd meegemaakt die haar overtuiging gevormd en gesterkt hebben. Voor Gerard geldt dit net zo goed. Beiden gaan ver in hun overtuiging om het publiek van de spelshow te overtuigen van hun gelijk.

De drie thema’s komen in de plot op ingenieuze wijze samen. Van Brunschot heeft hiermee een thriller van formaat weten neer te zetten waar je nog lang over nadenkt. Want wat is werkelijkheid en wat is waan? En slaan wij hierin niet door met z’n allen? Houdt deze auteur goed in de gaten, want dat hij de gave heeft om maatschappelijke thema’s in een originele vorm neer te zetten is een ding dat zeker is.”

Ervan uitgaande dat je over een moderne browser beschikt op een computer met voldoende rekenkracht, krijg je het volgende plaatje als je een alternatief zoek voor bijvoorbeeld het woord ‘begin’.

In het blauw/paars zie je synoniemen en in het geel woorden die er ook iets mee te maken kunnen hebben. De onderlinge positie van de woorden wordt zodanig bepaald dat sterk gelijkende woorden dichter bij elkaar staan dan minder gelijkende woorden. Ook de richting van synomiemen wordt aangegeven: soms is A wel bruikbaar in plaats van B, maar andersom niet. Grappig is om het systeem een evenwicht te zien zoeken. Voor tragere computers of oudere browsers is er een simpeler maar ook heel bruikbare Java oplossing beschikbaar.

Ik vind de site zelf erg handig en ben er al een paar keer goed mee geholpen bij het schrijven van mijn nieuwste roman.

Dit is een overzicht van elf werken die ik in december 2012 uit mijn boekenkast trok om een beeld te krijgen van de wijze waarop door succesvolle auteurs (buiten het fantasy genre) met het bovennatuurlijke of onaannemelijke wordt omgegaan. Representativiteit heb ik niet nagestreefd, een grote spreiding qua bedoeling en aanpak van auteurs wel. Al loop ik hier niet met mijn eigen mening te koop, persoonlijke interpretaties zijn niet te vermijden. Mijn doel is vooral om te zien op wat voor manieren schrijvers onaannemelijke dingen min of meer aannemelijk, verteerbaar of spannend proberen te maken. Dit als research voor het boek dat ik momenteel aan het schrijven ben.

Nikolaj Gogol: De Neus (1835, in 1842 in de Peterburgse Vertellingen)
Gogols bizarre verhaal over majoor Kovaljov, die op een dag wakker wordt zonder neus (of litteken). In een voorbijganger herkent hij zijn eigen neus. Die neus wordt aangehouden, net als de barbier Ivan Jakovlevitsj, die verdacht wordt van het afsnijden ervan. De neus wil bij majoor Kovaljov echter niet meer blijven zitten. Op een dag zit de neus echter ineens weer op zijn plek.
Geschreven in de derde persoon, verleden tijd, met wisselend perspectief.
Hoe probeert Gogol het gebeuren aannemelijk te maken? Wel, hij probeert het niet! Aannemelijk maken lijkt in het geheel niet de bedoeling van deze auteur, die volgens Nabokov iets met neuzen had. Het verhaal lijkt vooral een frivole fantasie over het belang van onze neus. Gogol neemt niet eens de moeite om duidelijk te maken hoe wij het ons moeten voorstellen: een neus die in een goudbestikt uniform over straat gaat. Het bizarre mag hier dus bizar blijven.
Er zit veel humor in het verhaal en – mede daardoor – nauwelijks spanning. Maar dat was ook niet de bedoeling.

Franz Kafka: De Gedaanteverwisseling (1912)
Beroemd verhaal over Gregor Samsa, die als handelsreiziger de rest van het gezin onderhield, maar op een ochtend in bed ontdekt dat hij in een keverachtig wezen is veranderd. Het is volstrekt onduidelijk hoe dit heeft kunnen gebeuren. Communiceren met zijn ouders, zijn zuster en de werkster blijkt niet te kunnen, alleen rondkruipen en ontzetting inboezemen. En proberen te overleven, ook als zijn vader hem op een kwetsbare plek zwaar verwondt door met appels te gooien. Men weet niet dat Gregor alles verstaat. Als men hem dood wenst, is het vlot gedaan met Gregors bezwaarde leven.
Geschreven in de derde persoon, verleden tijd, met het perspectief van Gregor (tot zijn dood).
Hoe probeert grootmeester Kafka het gebeuren aannemelijk te maken? Hij start er onmiddellijk mee: door de menselijke ervaringen en emoties van het ongedierte uitgebreid te beschrijven. En door alleen Gregors waarneming toe te laten waar het gaat om de poging tot overleven en om het emotionele lijden van de overige huisbewoners. Gregor komt veel menselijker over dan zijn gezinsleden. Zo slaagt Kafka erin de lezer in de huid van het ‘monster’ te laten kruipen. Treffend en pijnlijk is de overgang van de beklemming van de gezinsleden naar frisse opluchting als Gregor gestorven is en eindelijk opgeruimd kan worden.
Dit verhaal toont de kracht van perspectief.

Hubert Lampo: De Komst van Joachim Stiller (1961)
Klassiek voorbeeld van het Nederlandse magisch realisme. Journalist Freek Groenevelt krijgt in Antwerpen een reeks geheimzinnige boodschappen van Joachim Stiller, dwars door de tijd heen. Een oude brief van Joachim Stiller wordt bezorgd, een 16e eeuws boek van een gelijknamig schrijver duikt op, net als de herinnering aan een gesneuvelde gelijknamige soldaat uit de Tweede Wereldoorlog. Er ontstaat een gerucht over het einde der tijden, Groenevelts vriendin blijkt zwanger. Als de gesneuvelde soldaat Joachim Stiller uiteindelijk ten tonele verschijnt, wordt deze prompt overreden, waarna het stoffelijk overschot op de derde dag op miraculeuze wijze uit het ziekenhuis verdwijnt. Joachim Stiller blijft in nevelen gehuld. Het schijnt dat de schrijver tijdens het schrijven gegrepen werd door het Messias-archetype, hoewel Stiller niet erg als een Messias overkomt.
Geschreven in de eerste persoon, verleden tijd, met het perspectief van Freek Groenevelt.
Hoe slaagt Lampo erin om het bovennatuurlijke verteerbaar te maken? Door geheimzinnige voorvallen te kiezen die appelleren aan archetypen en deze subtiel te laten plaatsvinden in een zo realistisch mogelijke omgeving. Duidelijkheid hoeft er niet te komen.

Hella S. Haasse: De Meester van de Neerdaling (1973)
In het eerste deel van deze beknopte roman denkt een vrouw na de Tweede Wereldoorlog de duivel op het spoor te zijn, die haar broer Andries in het ongeluk gestort zou hebben. Omdat ook het neefje waar zij voor zorgt, met de bedrieglijke en listige man (Edmond) in contact is, laat zij het neefje in een internaat opnemen en probeert zij de belager te bestrijden. Als Edmond zichzelf in koelen bloede doodt, krijgt zij de schuld en belandt in een inrichting, waar zij haar relaas aan het papier toevertrouwt. In het tweede deel, veel later, is de neef met zijn vrouw in Venetië om de koffer te zoeken waar de vrouw uit het eerste deel steeds over zeurt, na haar Italiaanse zoektocht naar de duivel. Zij komen in contact met een jongeman, die tante gekend heeft. De neef verdwijnt en zijn echtgenote gaat alleen op zoek. Als zij de koffer vindt, met een beschadigd manuscript erin, blijkt zij te zijn opgesloten en blijft de lezer met de vragen zitten
Het eerste deel is geschreven in de eerste persoon, verleden tijd, met het perspectief van de vrouw die in een psychiatrische inrichting haar lotgevallen beschrijft. Het tweede deel in de derde persoon, eveneens verleden tijd, met een alwetend perspectief.
De auteur, die op zich niets beweert, laat veel onduidelijkheid groeien, bijvoorbeeld over de vraag of de ik-figuur uit het eerste deel de bron van het kwaad inderdaad op het spoor was óf de werkelijkheid volkomen verkeerd interpreteerde, anderen en de lezer meeslepend. Het zijn de voortdurende twijfel, de subtiliteit van de aanwijzingen, de vervlechting van de twee delen (de koffer met het manuscript) en het appelleren aan het archetype van het (listige) kwaad, die zo effectief ruimte laten voor een duivelse interpretatie.

Harry Mulisch: De Ontdekking van de Hemel (1992)
Grootse roman van 900 pagina’s. Vanuit de hemel wordt besloten om een menselijke gezant op aarde geboren te laten worden en het wordt zo in elkaar gestoken dat de gezant uit een zware kluis in het Vaticaan de stenen tafelen kan weghalen en kapot gooien, zodat de woorden terug kunnen keren naar de hemel, als reactie op de hemelse constatering dat de mens het allemaal zelf wil uitmaken na het pact dat Francis Bacon met Lucifer heeft gesloten. God heeft zich teleurgesteld teruggetrokken. Een engel laat (soms dodelijke) gebeurtenissen op aarde plaatsvinden om het doel te bereiken. De gezant is Quinten Quist, de zoon van Ada Quist-Brons en (stiekem) Max Delius, dus niet van Onno Quist. Dit is onderdeel van het plan van de engelen. Tegen het einde wordt het verhaal een pageturner. Quinten vindt de stenen tafelen, gooit ze kapot en wordt in de hemel opgenomen.
Grotendeels geschreven in de derde persoon, verleden tijd, met een wisselend perspectief. De engelendialogen zijn afwijkend.
Mulisch weet de lezer vooral te boeien door de kosmische rijkdom van wat er allemaal aan de orde komt. Het bovennatuurlijke is steeds met een knipoog, al heeft het einde veel weg van een religieuze thriller. Ook in dat spannende einde blijft de rijkdom van Mulisch’ wereld overeind.

Gabriel García Márquez: Over de Liefde en Andere Duivels (1994)
Deze beknopte roman beschrijft het lot van het meisje Sierva María ergens in een Zuid-Amerikaans land, dat gebeten wordt door een dolle hond. Zij wordt niet ziek, maar haar vader, een verlopen markies die zijn dochter al bijna net zo erg verwaarloost als haar moeder dat doet, gaat zich zorgen over haar maken en geeft haar uiteindelijk aan de clarissen over om haar van een duivel te verlossen. Uiteindelijk raakt het meisje schijnbaar bezeten door al het gedoe, en haar exorcist – de jonge, intellectuele priester Cayetano Delaura – raakt verliefd op haar. Het is een onmogelijke liefde die hen verteert. Hij wordt te werk gesteld onder leprozen, zij sterft van liefde, zij die eerder nooit liefde kende.
Geschreven in de derde persoon, verleden tijd, met een alwetend perspectief.
Voor mij is het mooie van dit verhaal dat ik het bijna ademloos heb gelezen zonder dat er schrijver identificatie bevordert door iets vanuit Sierva Maria’s perspectief te schrijven of specifiek begrip voor haar te kweken. Wel iets van medelijden met dit slachtoffer van zoveel stupiditeit. Maar de drijvende kracht is de rijke verteltechniek van de schrijver, die de lezer betovert. Het ‘magisch realisme’ van de auteur is hier naar mijn idee niet sterk aanwezig, omdat bovennatuurlijke zaken slechts terloops (en bijna als vanzelfsprekendheid) genoemd worden.

Paulo Coelho: De Duivel en het Meisje (2000)
Roman over een oud-wapenindustrieel die door een duivel gekweld wordt en daarom antwoord wil op de vraag of de mens in wezen goed is of niet. Daarom neemt hij elf goudstaven mee naar een vergeten gehucht en schakelt Chantal Prym in om de inwoners een voorstel te doen. Zijn zullen tien goudstaven krijgen als zij binnen een week een moord op een van de inwoners plegen en het meisje zal een goudstaaf krijgen voor haar inspanningen. De inwoners hebben er wel oren naar en het meisje wordt heen en weer geslingerd. Tenslotte weet zij de moord te stoppen door de inwoners ervan te overtuigen dat ze het goud nooit te gelde zullen kunnen maken. Zij krijgt van de vreemdeling al het goud. Deze heeft ondertussen niet echt een antwoord op zijn vraag gekregen.
Geschreven in de derde persoon, verleden tijd, met een alwetend perspectief.
In dit boek laat de auteur een duivel en een engel optreden. Hij probeert dit aannemelijk te maken door in een vergeten dorp een sprookjesachtige sfeer op te roepen met de breedte en de aanschouwelijkheid van wat er verhaald wordt. Ook maakt hij gebruik van de reikwijdte van de menselijke keuze als thema – ondersteund door het alwetende perspectief – en archetypen als het goede en het kwade.

Dean Koontz: Odd Thomas (2003, in het Nederlands: De Gave, 2004)
Het eerste deel van Koontz’ bekende Odd Thomas reeks. Odd (vreemde) Thomas is een twintiger met bijzondere gaven. Zo neemt hij ‘bodachs’ waar: demonen die afkomen op mensen die op het punt staan om dader of slachtoffer van extreem geweld te worden. Ook ziet hij soms de doden en heeft hij voorspellende dromen. Via een man bij wie hij zwammen in het gezicht ziet, komt Odd op het spoor van een dreigende massamoord – door een satanische sekte, met semtex in een winkelcentrum. Maar de details moet Odd op het spoor zien te komen, in het gezelschap van zijn vriendin Stormy Llewellyn. Na zijn levensgevaarlijke reddingsactie is Odd een held, voor enkele dagen weer vergezeld door deze vriendin. Maar zij blijkt de schim te zijn van de echte Stormy, die tijdens de actie om het leven is gekomen.
Geschreven in de eerste persoon, verleden tijd, met het perspectief van de hoofdpersoon.
Dean Koontz gaat erg ver met de bizarre verschijnselen die hij beschrijft. Hij doet ook geen poging om al het paranormale geweld voor te bereiden. Zijn hoofdpersoon introduceert zichzelf simpelweg met zijn gaven aan de lezer. Het geheel wordt acceptabel omdat Odd Thomas zo’n integere en goedwillende persoon blijkt. Vandaar de openingsscène waarin hij met veel moeite een verkrachter en moordenaar staande houdt op aanwijzing van een overleden meisje. Overigens heb ik bij Odd Thomas geen negatieve trekken kunnen ontdekken, anders dan dat hij ‘vreemd’ is, onzorgvuldigheden begaat en soms nogal drastische maatregelen moet nemen. Het verhaal is niet gespeend van humor en bijzondere ‘twists’.

Stefan Brijs: De Engelenmaker (2005)
Het verhaal over de geniale arts Victor Hoppe, die door zijn ouders in een gesticht werd opgeborgen vanwege een enorme hazenlip. Hoppe meent dat God steken heeft laten vallen, (het kwaad zelf is!) en hij wil diens werk verbeteren. Daarom kloont hij zichzelf tot drie kinderen, die evenwel snel verouderen door te korte uiteinden van chromosomen (een bekend probleem bij het klonen). Uiteindelijk kloont hij uit mededogen ook een overleden jongen uit het dorp (Wolfheim in Duitstalig België). Zijn eigen klonen sterven en Hoppe wordt met een scalpel in zijn zij verwond door de vrouw die zijn drieling baarde. Hij doodt haar en kruisigt zichzelf teneinde alle zonden uit te wissen. Hoppe heeft zich altijd geërgerd aan God, die Jezus aan het kruis zo in de steek liet.
Geschreven in de derde persoon, verleden tijd, met een alwetend perspectief, maar in het laatste deel vooral vanuit Victor Hoppe.
Het klonen van een mens was in 2005 en ook nu nog een stap te ver voor de wetenschap. Hoe maakt Brijs dit thema tot iets acceptabels? De enscenering van het verhaal midden in de uitvoerig beschreven bekrompenheid, roddels en speculaties van het dorp Wolfheim maakt de lezer ontvankelijk voor de geheimzinnigheid rond de arts Victor Hoppe, waarmee het onaannemelijke acceptabel wordt. We kunnen hier van magisch realisme spreken. Ook de stroom aan medisch vakinhoudelijke details helpt om het onaannemelijke aannemelijk te maken.

José Rodrigues dos Santos: De Godsformule (2006)
Eigenzinnige thriller, geschreven door een Portugese televisiepersoonlijkheid. De spanning van de thriller (met de Portugese historicus/cryptoloog Tomás Noronha te midden van geheime diensten) maakt halverwege het omvangrijke boek plaats voor de spanning van hoe het nu eigenlijk zit met de godsbewijzen die Albert Einstein volgens deze roman versleuteld zou hebben weergegeven in een geheimzinnig document. Een groot deel van het boek betreft kwantumfysica, relativiteitstheorie, filosofie, religie en mystiek. De auteur komt met de theorie dat ons universum in de Big Bang geschapen is door intelligentie, opgebouwd in een vorig universum, dat ten einde kwam in een Big Crunch. Ook ons universum is op weg naar een dergelijke vernietiging, maar eerst zal de mens zijn intelligentie overdragen aan een technologie die het kosmisch geweld overleeft en het volgende universum met de oude intelligentie zal koloniseren.
Geschreven in de derde persoon, verleden tijd, meestal met het perspectief van hoofdpersoon Tomás Noronha.
Het is merkwaardig en dus ook knap van de schrijver dat een aaneenschakeling van essays in wat verder een thriller is, kan blijven boeien. Het hoogst speculatieve thema kan ingang bij de lezer vinden door de rijkdom van de geschetste kosmische werkelijkheid (net als in Mulisch’ hierboven beschreven roman). Ook weet de auteur de nieuwsgierigheid naar die godsformule van Einstein aan te wakkeren door geheime diensten ernaar te laten zoeken (zij het omdat men een en ander met kernenergie in verband brengt).

Stephen King: Duma Key (2008)
Horrorthriller waarin Edgar Freemantle na een ernstig auto-ongeluk de gave krijgt om – met zijn gedachten in de geamputeerde rechterarm – informatie uit het bovennatuurlijke te schilderen en daarmee invloed op de loop van gebeurtenissen uit te oefenen. Dit brengt hem op het eiland Duma Key (voor de kust van Florida) in contact met een aloude bovennatuurlijke kracht, Perse genaamd (van Persephone, de vrouw van de mythologische heerser van de onderwereld). Edgar krijgt succes met zijn schilderijen, maar komt er geleidelijk achter welke kracht daarvan uitgaat, net als bij de jeugdschilderingen van Elizabeth Eastlake, die – nu dement – eveneens op het eiland woont (verzorgd door Jerome Wireman, die een goede vriend van Edgar wordt). Perse wordt – net als bij Elizabeth vroeger – woest als Edgar haar doorziet en de verspreiding van de schilderijen tegenhoudt. Met zijn nieuwe vrienden weet Edgar de aloude kracht van Perse te beteugelen. Hij wordt mede gedreven door de dood van zijn dochter Ilse, waarvoor Perse verantwoordelijk is.
Geschreven in de eerste persoon, verleden tijd, met het perspectief van de hoofdpersoon.
Stephen King maakt gebruik van een overvloedige rijkdom aan details, tot leven gebracht rond een wijd uitgesponnen karakter, waaraan heel geleidelijk bovennatuurlijke elementen worden toegevoegd (te vergelijken met het magisch realisme). Naar het einde toe krijgen de bovennatuurlijke elementen de overhand en op het laatst wordt het boek daarmee een pageturner, zelfs als niet alle bovennatuurlijke details overtuigen.

Conclusies

Er zijn veel manieren om het aannemelijke aannemelijk te maken. Iedere schrijver legt zijn eigen accenten. Belangrijk daarbij is dat binnen een roman alles met elkaar klopt.
Terugkerende elementen in de toegepaste procedés:
- scheppen van een gedetailleerde werkelijkheid, waaraan de details van het ongewone geleidelijk worden toegevoegd (magisch realisme, surrealisme)
- het gebruik van archetypen als Goed en Kwaad
- een hoofdpersoon die identificatie afdwingt
- geheimzinnigheid: door subtiliteit iets aan de verbeelding overlaten
- een kosmische rijkdom
- vakinhoudelijke details
- een spannende plot.

En wat heb ik er nu zelf aan gehad? Bovenstaande heeft een rol gespeeld bij de volgende ideeën met betrekking tot het boek dat ik aan het schrijven ben, waarin iemand een bijzondere gave heeft die (binnen de roman althans) het gangbare wereldbeeld doet wankelen:
- Schrijven in de derde persoon, verleden tijd, meestal met het perspectief van een medicus (dit vanwege de bijzondere gaven van de hoofdpersoon, die het moeilijk maken om diens perspectief te kiezen).
- Oppassen met humor. De verteller kan wel enige humor vertonen, de gebeurtenissen niet. Dus geen ironie.
- De aanwijzingen voor het bovennatuurlijke subtiel houden: een en ander kan immers ook puur biologisch geduid worden.
- Aan welk(e) archetype(n) appelleren?
- Als ik het goed doe, hoeven niet alle in de roman opgeroepen vragen beantwoord te worden.
- Zorgen voor een qua persoon en stem aimabele en bijzondere verteller.
- Zorgen voor genoeg rijkdom in hetgeen ter sprake komt.
- Er zal geroddeld en gespeculeerd worden.